Erken Orta Uygurcanın sözdizimi
[ X ]
Tarih
2025
Yazarlar
Dergi Başlığı
Dergi ISSN
Cilt Başlığı
Yayıncı
Hitit Üniversitesi
Erişim Hakkı
info:eu-repo/semantics/openAccess
Özet
In this study, the syntactic structure of the 13-14th Uyghur language was analyzed based on Uyghur written sources from the Mongol period. The Uyghur language of the Mongol period has been termed Early Middle Uyghur, relying on the evaluations of some researchers who have studied this era.
This study consists of four chapters. The first chapter, titled Uyghurs and Uyghur Language in the Mongol Era, provides a brief overview of Uyghur history and discusses the general features of the Uyghur language during this period. After presenting the linguistic characteristics of this period, a catalog of written sources from the period is outlined under subheadings.
The second chapter, titled Words and Phrases, examined the word classes of Early Middle Uyghur and the structures formed by the combination of words. Phrases are classified according to their modes of formation and analyzed structurally.
The third chapter, titled Syntactic and Semantic Roles, is dedicated to the investigation of how words and phrases come together to form a sentence. In this chapter, sentence formation is explained through the concept of role that expresses the syntactic and semantic functions of sentence constituents.
The fourth and final chapter of our study is devoted to the examination of different types of sentences that exhibit structural and semantic variation. In this chapter, titled Sentence Types and Transformations, the way in which transformations within the basic sentence structure give rise to sentence types with different meanings or structural appearances is described.
Studies conducted thus far on the historical periods of Turkic languages have predominantly focused on phonological and morphological researches. The historical Turkic languages have yet to be adequately examined from a syntactic perspective. The primary aim of this study is to partially address this gap in the field.
Bu çalışmada; Moğol dönemine ait (13.-14. yy.) Uygurca yazılı kaynaklardan hareketle, dönemin dilinin sözdizimsel yapısı betimlenmiştir. Dönemin dili; bu dönem üzerine çalışmış kimi araştırmacıların değerlendirmelerine de dayanarak, tarafımızca Erken Orta Uygurca olarak adlandırılmıştır. Çalışmamız, dört bölümden oluşmaktadır. Moğollar Devrinde Uygurlar ve Uygurca başlığını taşıyan birinci bölümde, Uygurların tarihine kısaca değinilmiş ve dönemin Uygurcasının genel özelliklerinden bahsedilmiştir. Dönemin dil özelliklerinden bahsedildikten sonra, alt başlıklar halinde döneme ait yazılı kaynakların bir dökümü çıkarılmıştır. Sözcük ve Sözcük Öbeklenmeleri başlığını taşıyan ikinci bölümde, Erken Orta Uygurcadaki sözcük kategorileri ve sözcüklerin bir araya gelmeleriyle oluşan öbek yapılar incelenmiştir. Söz öbekleri, kuruluş biçimlerine göre tasnif edilmiş ve yapısal açıdan incelenmiştir. Üçüncü bölüm sözcüklerin ve söz öbeklerinin, bir cümleyi meydana getirmek üzere nasıl bir araya geldiklerinin incelenmesine ayrılmış olup Sentaktik ve Semantik Roller başlığını taşımaktadır. Bu bölümde cümle oluşumu, ögelerin sentaktik ve semantik işlevlerini ifade eden rol kavramı üzerinden izah edilmiştir. Çalışmamızın dördüncü ve son bölümü, yapısal ve anlamsal açıdan farklılık arz eden cümle çeşitlerinin incelenmesine ayrılmıştır. Cümle Çeşitleri ve Dönüşümler başlığını taşıyan bu bölümde; temel cümle yapısında gerçekleşen dönüşümlerin, farklı anlamlara gelen veya farklı yapısal görünümler sergileyen cümle türlerini nasıl oluşturduğu tasvir edilmiştir. Türkçenin tarihî dönemleri üzerine bugüne değin yapılan çalışmalar, ekseriyetle fonolojik ve morfolojik incelemeler olagelmiştir. Buna karşın Türkçenin tarihî dönemleri, sözdizimsel açıdan henüz yeterince incelenmiş değildir. Çalışmamızın ana gayesi, alandaki bu boşluğu bir nebze de olsa doldurabilmektir.
Bu çalışmada; Moğol dönemine ait (13.-14. yy.) Uygurca yazılı kaynaklardan hareketle, dönemin dilinin sözdizimsel yapısı betimlenmiştir. Dönemin dili; bu dönem üzerine çalışmış kimi araştırmacıların değerlendirmelerine de dayanarak, tarafımızca Erken Orta Uygurca olarak adlandırılmıştır. Çalışmamız, dört bölümden oluşmaktadır. Moğollar Devrinde Uygurlar ve Uygurca başlığını taşıyan birinci bölümde, Uygurların tarihine kısaca değinilmiş ve dönemin Uygurcasının genel özelliklerinden bahsedilmiştir. Dönemin dil özelliklerinden bahsedildikten sonra, alt başlıklar halinde döneme ait yazılı kaynakların bir dökümü çıkarılmıştır. Sözcük ve Sözcük Öbeklenmeleri başlığını taşıyan ikinci bölümde, Erken Orta Uygurcadaki sözcük kategorileri ve sözcüklerin bir araya gelmeleriyle oluşan öbek yapılar incelenmiştir. Söz öbekleri, kuruluş biçimlerine göre tasnif edilmiş ve yapısal açıdan incelenmiştir. Üçüncü bölüm sözcüklerin ve söz öbeklerinin, bir cümleyi meydana getirmek üzere nasıl bir araya geldiklerinin incelenmesine ayrılmış olup Sentaktik ve Semantik Roller başlığını taşımaktadır. Bu bölümde cümle oluşumu, ögelerin sentaktik ve semantik işlevlerini ifade eden rol kavramı üzerinden izah edilmiştir. Çalışmamızın dördüncü ve son bölümü, yapısal ve anlamsal açıdan farklılık arz eden cümle çeşitlerinin incelenmesine ayrılmıştır. Cümle Çeşitleri ve Dönüşümler başlığını taşıyan bu bölümde; temel cümle yapısında gerçekleşen dönüşümlerin, farklı anlamlara gelen veya farklı yapısal görünümler sergileyen cümle türlerini nasıl oluşturduğu tasvir edilmiştir. Türkçenin tarihî dönemleri üzerine bugüne değin yapılan çalışmalar, ekseriyetle fonolojik ve morfolojik incelemeler olagelmiştir. Buna karşın Türkçenin tarihî dönemleri, sözdizimsel açıdan henüz yeterince incelenmiş değildir. Çalışmamızın ana gayesi, alandaki bu boşluğu bir nebze de olsa doldurabilmektir.
